Psikodinamik Yaklaşım Nedir? Görüşmelerde Nasıl Çalışılır?
Psikodinamik yaklaşım, bugün yaşadığımız zorlukların çoğu zaman farkında olmadığımız duygu, düşünce ve geçmiş deneyimlerle bağlantılı olduğunu kabul eden bir psikolojik danışmanlık çerçevesidir. Bu yaklaşımda yalnızca belirtilere değil, o belirtilerin kişinin hayat hikâyesindeki anlamına bakılır. Tekrar eden ilişki örüntüleri, açıklanamayan kaygılar ya da “neden hep böyle yapıyorum?” sorusu, psikodinamik çalışmanın sık ele aldığı konulardır.
Görüşmelerimde psikodinamik bir çerçeveyle çalışıyorum. Bu yazıda bu yaklaşımın ne olduğunu, temel kavramlarını, kimler için uygun olabileceğini ve görüşmelerin pratikte nasıl ilerlediğini sade bir dille anlatmak istiyorum.
Psikodinamik yaklaşımın temel fikirleri
Bilinçdışı
Davranışlarımızın, seçimlerimizin ve duygularımızın bir kısmı farkında olmadığımız süreçlerden etkilenir. Bir insanın neden belirli bir durumda aşırı öfkelendiğini, neden bazı kişilere karşı açıklayamadığı bir rahatsızlık duyduğunu ya da neden hep benzer ilişkiler kurduğunu anlamak için yüzeyin biraz altına bakmak gerekir. Bilinçdışı gizemli bir şey değildir; yalnızca henüz düşünülmemiş, kelimeye dökülmemiş olandır.
Geçmişin bugüne etkisi
Çocuklukta yaşanan ilişkiler, özellikle anne babayla kurulan bağ, yetişkinlikte kendimizi ve başkalarını nasıl gördüğümüzü şekillendirir. Psikodinamik çalışma geçmişi suçlamak için değil, geçmişin bugün nasıl yaşamaya devam ettiğini anlamak için geçmişe bakar.
Savunmalar
Hepimiz acı veren duygulardan kendimizi korumak için farkında olmadan bazı yollar kullanırız: bir duyguyu hiç yokmuş gibi davranmak, ona tam tersi bir tutumla karşılık vermek, başkalarına yüklemek ya da mantığa sığınmak gibi. Bu savunmalar bir zamanlar işe yaramıştır ama bugün kişinin hayatını kısıtlıyor olabilir.
Tekrar eden örüntüler
Çözülmemiş deneyimler, farkında olmadan tekrar edilme eğilimindedir. Bu yüzden insan bazen hep aynı tip ilişkilere girer ya da hep aynı noktada tıkanır. Bu konuyu Hep Aynı Tip İnsana Âşık Olmak yazımda ayrıntılı olarak ele aldım.
Görüşme ilişkisi
Psikodinamik çalışmanın en önemli araçlarından biri danışan ile psikolog arasındaki ilişkidir. Kişinin hayatındaki ilişki örüntüleri, görüşme odasında da kendini gösterebilir. Örneğin her zaman reddedilmekten korkan biri, psikoloğun da bir gün onu reddedeceğini düşünebilir. Bu duyguların güvenli bir ortamda konuşulabilmesi, kişinin onları anlamasına ve dönüştürmesine imkân verir.
Psikodinamik görüşmeler nasıl ilerler?
Görüşmeler genellikle haftada bir ve ortalama 50 dakika sürer. Düzenlilik bu çalışmada önemlidir; çünkü güven ve süreklilik, derin konuların konuşulabilmesi için zemin hazırlar.
İlk görüşmelerde sizi buraya getiren konuyu, hayat hikâyenizi ve ilişkilerinizi tanımaya çalışırım. Sonraki görüşmelerde konuşmanın yönünü büyük ölçüde siz belirlersiniz. Aklınıza geleni, önemsiz görünse bile söyleyebilirsiniz: bir rüya, gün içinde yaşanan küçük bir olay, görüşmeye gelirken aklınızdan geçen bir düşünce. Benim görevim bu malzemenin içindeki bağlantıları birlikte görmenize yardım etmektir.
Bu süreçte size hazır öğütler ya da ev ödevleri vermem; ama birlikte fark ettiğimiz şeyler, zamanla hayatınızda farklı seçimler yapmanıza zemin hazırlar.
Kimler için uygun olabilir?
- Tekrar eden ilişki örüntülerini anlamak isteyenler.
- Kaygı, keyifsizlik ya da boşluk duygusunun kaynağını merak edenler.
- Kayıp, ayrılık ya da önemli bir hayat değişikliğinden sonra zorlananlar.
- Kendini daha derinden tanımak isteyenler.
- Çift ilişkisinde yaşanan çatışmaların altındaki duyguları görmek isteyenler.
Hızlı ve belirli bir beceri kazanmak isteyen ya da kısa süreli, yapılandırılmış bir destek arayan biri için başka yaklaşımlar daha uygun olabilir. Bunu ilk görüşmelerde birlikte değerlendiririz. Görüşmelerimde psikodinamik çerçevenin yanında EMDR yaklaşımından da yararlanabiliyorum; hangi yolun size uygun olduğunu birlikte belirleriz.
Günlük hayattan bir örnek
Gerçek bir kişiye ait olmayan, sık karşılaştığım bir tablo: Kırk yaşlarında bir adam, iş yerinde yöneticisi her eleştiri yaptığında yoğun bir öfke ve ardından günlerce süren bir keyifsizlik yaşadığını anlatıyor. Eleştirilerin çoğunun haklı olduğunu biliyor, ama tepkisinin şiddetini anlamıyor.
Görüşmeler ilerledikçe, babasının çocukluğunda sık ve sert eleştiriler yaptığı, onun da bu eleştirilere hiçbir zaman karşılık veremediği ortaya çıkar. Yöneticinin cümlesi, yıllar önceki o çaresizliği uyandırmaktadır. Bir gün görüşmede, psikoloğun söylediği bir şeyi de eleştiri gibi duyduğunu ve kırıldığını paylaşır. Bu an, görüşme odasında güvenle konuşulabildiği için önemli bir dönüm noktası olur. Zamanla yöneticisinin eleştirisini “bugünün eleştirisi” olarak duyabilmeye ve öfkesi yerine ne düşündüğünü söyleyebilmeye başlar.
Doğru bilinen yanlışlar
- “Psikodinamik çalışma yalnızca çocukluğu konuşmaktır.” Geçmiş konuşulur ama odak bugündür: Geçmişin bugün nasıl yaşamaya devam ettiğine bakılır.
- “Psikolog sadece dinler, bir şey söylemez.” Psikolog dinler, ama aynı zamanda bağlantıları fark etmenize yardım eden sorular ve yorumlar paylaşır.
- “Divana uzanmak gerekir.” Günümüzde psikodinamik görüşmelerin büyük çoğunluğu karşılıklı oturarak yapılır.
- “Yıllarca sürmek zorundadır.” Süre kişiye ve hedefe göre değişir; belirli bir konuya odaklanan daha kısa süreçler de mümkündür.
Psikodinamik çalışma ne kadar sürer?
Süre kişiye, konuya ve hedefe göre değişir. Bazı kişiler belirli bir konuya odaklanan daha kısa bir süreç tercih eder; bazıları ise daha uzun soluklu bir kendini tanıma sürecine girer. Görüşmelerin sayısını önceden kesin olarak söylemek doğru olmaz; süreci düzenli aralıklarla birlikte gözden geçiririz. Bu konuda genel bilgiyi Psikolojik Danışmanlık Süresi ve Seans Sayısı yazımda bulabilirsiniz.
Çift görüşmelerinde psikodinamik bakış
Çift görüşmelerinde de psikodinamik bir bakışla çalışıyorum. Bu, tartışmaların yüzeydeki konusunun ötesine bakmak ve iki kişinin de ilişkiye geçmişinden ne taşıdığını anlamak demektir. Tekrar eden kavgaların arkasında çoğu zaman iki farklı geçmişin karşılaşması vardır. Bunu Evlilikte Sürekli Tartışma yazımda örneklerle anlattım.
Sınırlar
Psikolog olarak tanı koymam ve ilaç yazmam. Görüşmeler psikolojik danışmanlık kapsamındadır. İlaç desteği ya da tıbbi değerlendirme gerektiğini düşündüğüm durumlarda bir psikiyatriste yönlendiririm. Kendinize zarar verme düşünceleriniz varsa beklemeden acil numaralara başvurun.
Son söz
Psikodinamik çalışma, kendinizle ilgili merakı bir yolculuğa dönüştürür. Bu yolculukta amaç sizi “düzeltmek” değil, kendinizi daha iyi anlamanız ve daha özgür seçimler yapabilmenizdir. Bireysel yetişkin danışmanlığı sayfamda çalışma çerçevemi anlattım. Antalya Muratpaşa’daki ofisimde yüz yüze ya da online görüşebiliriz. Bilgi ve randevu için iletişim sayfamdan bana ulaşabilirsiniz.