EMDR Nedir?

EMDR, İngilizce “Eye Movement Desensitization and Reprocessing” ifadesinin kısaltmasıdır; Türkçede “Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme” olarak bilinir. Yaklaşım 1980’lerin sonunda Francine Shapiro tarafından geliştirilmiştir ve özellikle travmatik anıların işlenmesine odaklanır.

Bu sayfa, EMDR hakkında bilgi vermek için hazırlanmıştır. Benim çalışmam travma odaklı EMDR uygulaması değil, psikodinamik çerçevededir. EMDR ile çalışmanın daha uygun olduğu durumlarda bu alanda eğitim almış bir meslektaşa yönlendirme yapılır.

Temel fikir: takılı kalmış anılar

EMDR’ın dayandığı model “uyumsal bilgi işleme” modelidir. Bu modele göre çok yoğun bir deneyim yaşandığında anı, o anki duygular, beden duyumları ve “ben güvende değilim” gibi inançlarla birlikte işlenmeden saklanabilir. Sonradan benzer bir ses, koku ya da durum bu anıyı tetiklediğinde kişi, olay geçmişte kalmış olsa bile onu şimdi yaşıyormuş gibi tepki verebilir.

EMDR’da amaç anıyı silmek değildir. Amaç, anının kişi üzerindeki duygusal yükünün azalması ve anının “olmuş ve bitmiş” bir yaşantı olarak hatırlanabilmesidir.

Bir görüşmede nasıl görünür?

EMDR, sekiz aşamalı yapılandırılmış bir protokolle uygulanır:

• 1. Öykü alma ve planlama: Kişinin yaşam öyküsü, belirtileri ve çalışılacak anılar belirlenir.
• 2. Hazırlık: Yöntem anlatılır; yoğun duygularla baş etmek için “güvenli yer” gibi sakinleştirici beceriler çalışılır.
• 3. Değerlendirme: Hedef anıdaki en rahatsız edici imge, olumsuz inanç, yerine konmak istenen olumlu inanç ve rahatsızlık düzeyi belirlenir.
• 4. Duyarsızlaştırma: Kişi anıyı zihninde tutarken uygulayıcının parmak hareketlerini gözleriyle takip eder ya da dönüşümlü ses veya dokunma uyaranlarına odaklanır. Kısa setlerin ardından aklına gelenler konuşulur.
• 5. Yerleştirme: Olumlu inancın anıyla birlikte ne kadar inandırıcı hissedildiği güçlendirilir.
• 6. Beden taraması: Anı düşünülürken bedende kalan gerginlik olup olmadığı kontrol edilir.
• 7. Kapanış: Görüşme, kişi sakin bir durumda ayrılacak şekilde sonlandırılır.
• 8. Yeniden değerlendirme: Sonraki görüşmede önceki çalışmanın etkisi gözden geçirilir.

Kimler için uygun olabilir?

EMDR, uluslararası bazı klinik kılavuzlarda travma sonrası stres bozukluğu için önerilen yaklaşımlar arasında yer alır. Kaza, afet, saldırı ya da ani kayıp gibi belirli bir olaya bağlı rahatsız edici anıları, kabusları ve irkilme tepkileri olan kişiler için değerlendirilebilecek bir seçenektir.

Kimler için ilk seçenek olmayabilir?

Yoğun dissosiyatif belirtiler, çok erken dönemde başlayıp uzun süre devam etmiş ilişkisel travmalar, aktif madde kullanımı ya da günlük hayatta ciddi bir istikrarsızlık varsa EMDR’a geçmeden önce uzun bir hazırlık ve dengelenme dönemi gerekebilir. Sıkıntı belirli bir anıdan çok tekrar eden ilişki kalıplarıyla ilgiliyse psikodinamik çalışma daha uygun olabilir. Uygunluk mutlaka EMDR eğitimi almış bir uzmanın değerlendirmesiyle belirlenmelidir.

Uygulayıcı seçerken nelere dikkat edilmeli?

EMDR, yöntemin kendi eğitim basamaklarının tamamlanmasını gerektiren yapılandırılmış bir protokoldür. Bu nedenle EMDR ile çalışmayı düşünen birinin, uygulayıcının EMDR eğitimini hangi kurumdan ve hangi düzeyde aldığını sorması doğaldır. Ayrıca uygulayıcının yalnızca protokolü değil, hazırlık ve dengelenme aşamasını da önemsemesi; görüşme sırasında yoğun duygular ortaya çıktığında süreci yavaşlatabilmesi beklenir. İlk görüşmelerde doğrudan anı çalışmasına geçilmemesi, bir eksiklik değil, yöntemin doğal bir parçasıdır.

Süre ve çerçeve

Tek bir olaya bağlı anılarda çalışma görece sınırlı sayıda görüşmeyle yürüyebilir; birden fazla ve uzun süreli yaşantılarda süreç uzar. Hazırlık aşamasının süresi kişiden kişiye çok değişir ve atlanmaması gereken bir adımdır. Anı çalışmasının yapıldığı görüşmeler, kapanış için yeterli zaman bırakılacak şekilde planlanır; kişinin görüşmeden sakin bir durumda ayrılması önceliklidir.

Sık sorulan sorular

EMDR hipnoz mu?

Hayır. Kişi görüşme boyunca bilinci açık ve kontrolü elinde olacak şekilde çalışır; istediği an süreci durdurabilir.

Travmamı ayrıntılı anlatmam gerekir mi?

EMDR’da anının tüm ayrıntılarıyla anlatılması gerekmez. Anının zihinde tutulması ve süreçte ortaya çıkanların kısaca paylaşılması yeterlidir.

Tek bir görüşmede etkisi görülür mü?

Bu kişiden kişiye çok değişir ve önceden söylenemez. Hazırlık ve değerlendirme aşamaları birkaç görüşme sürebilir; bazı kişilerde görüşmeler arasında yeni anılar, rüyalar ya da duygular belirebilir. Bunların bir sonraki görüşmede paylaşılması sürecin parçasıdır.

Görüşmelerinizde EMDR uyguluyor musunuz?

Hayır. Çalışmam psikodinamik çerçevededir. Görüşmelerde EMDR’ın daha uygun olabileceği bir durum ortaya çıkarsa bu alanda çalışan bir meslektaşa yönlendirme konuşulur.